Choroby w których może występować kamica nerkowa

Nadwaga, otyłość oraz zespół metaboliczny

U pacjentów z nadwagą często występuje zespół metaboliczny. Jednym z zaburzeń występujących w tym zespole jest zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi (hyperyrykemia) oraz moczu (hyperurykozuria). Pacjenci ci stanowią grupę ryzyka zachorowania na kamicę moczanową oraz szczawianowo-wapniową.

Cukrzyca

Pacjenci chorujący na cukrzycę stanowią grupę ryzyka zachorowania na kamicę moczanową ze względu na zwiększone wydalanie kwasu moczowego z moczem (hyperurykozuria) oraz występowanie kwasicy ogólnoustrojowej.

Osteoporoza

U pacjentów z osteoporozą dochodzi do utraty masy kostnej, zwiększonego poziomu wapnia w moczu (hiperkalciurii) oraz zwiększonego ryzyka złamań kości. Pacjenci ci stanowią grupę ryzyka zachorowania na kamicę wapniową. Skuteczne leczenie osteoporozy zmniejsza ryzyko kamicy.

Pierwotna nadczynność przytarczyc

Kamica nerkowa występuje u 20% pacjentów z pierwotną nadczynnością przytarczyc. W wyniku działania parathormonu dochodzi do nadmiernej mobilizacji wapnia oraz fosforanów z kości i podwyższenia ich stężeń w moczu (hiperkalciuria oraz hiperfosfaturia). Najczęściej powstają złogi fosforanowo-wapniowe (zbudowane z hydroxyapatytu), ale powstać mogą również kamienie szczawianowo-wapniowe. Pacjenci ci stanowią 5% wszystkich pacjentów z kamicą.

Sarkoidoza

Około 25% pacjentów z sarkoidozą choruje również na kamicę nerkową. Dzieje się tak dlatego, że komórki (makrofagi) produkują witaminę D3. Przez to dochodzi do zwiększenia wchłaniania wapnia w przewodzie pokarmowym z podwyższeniem jego stężenia we krwi (hiperkalciemia), a następnie w moczu (hiperkalciuria). Najczęściej tworzą się kamienie szczawianowo-wapniowe.

Zakażenia układu moczowego

Nawracające zakażenia układu moczowego mogą prowadzić do rozwoju tak zwanej kamicy struwitowej (zakaźnej). U zdrowych osób mocz jest jałowy i lekko kwaśny (pH≤5.5), czyli nie występują w nim żadne bakterię. W przypadku zaburzeń odporności, zmian hormonalnych, anatomicznych czy wrodzonych zmian układu moczowego, może dochodzić do zakażenia. Udowodniono, że tylko bakterie produkujące ureazę, czyli enzym rozkładający mocznik i zmieniający odczyn moczu z kwaśnego na zasadowy (pH≥7.2), mogą zapoczątkować tworzenie kamieni zakaźnych. Są to takie bakterie jak Proteus, Klebsiella, Pseudomonas, Staphylococcus (gronkowiec), E.Coli, Providentia, Serratia, Ureaplasma.

Nadciśnienie tętnicze

Liczne prace wykazały częstsze występowanie kamicy nerkowej u pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze. Dokładny mechanizm nie jest znany, ale przypuszcza się, że dochodzi do zmniejszonego wchłaniania sodu w kanalikach bliższych nerki i przez to do zwiększonego wydalania wapnia z moczem (hiperkalciurii). Oprócz tego, pacjenci z nadciśnieniem tętniczym spożywają więcej soli w diecie. Sód, jak wiadomo, zwiększa wydalanie wapnia z moczem.

Hipokaliemia

Hipokaliemia może być objawem rozmaitych chorób i często prowadzi do zmniejszonego wydalania cytrynianów z moczem (hipocytrynianuria). Cytrynian jest naturalnym związkiem, hamującym powstawanie kamicy szczawianowo-wapniowej oraz fosforanowo-wapniowej.

Choroba Denta

Jest to dziedziczna choroba związaną z chromosomem X (mutacja kanału chlorkowego). Charakteryzuje się białkomoczem (drobnocząsteczkowym) oraz podwyższonym stężeniem wapnia w moczu (hiperkalciuria). Rozwija się kamica nerkowa oraz liczne zwapnienia w nerkach (nefrokalcynoza). Stopniowo rozwija się niewydolność nerek. Potwierdzenie choroby wymaga wykonania badania genetycznego (mutacja genu CLCN5).

Krzywica hipofosfatemiczna związana z chromosomem X (X-linked hypophosphatemic rickets/osteomalacia)

Jest to dziedziczna choroba związana z chromosomem X. Charakteryzuje się zmniejszonym wchłanianiem fosforanów w nerkach. Przez to dochodzi do podwyższonego stężenia fosforanów w moczu (hiperfosfaturia). Z kolei podwyższone stężenie witaminy D3 prowadzi do podwyższonego stężenia wapnia w moczu (hiperkalciuria).

Gruźlica oraz histoplazmoza

U pacjentów chorujących na gruźlicę oraz histoplazmozę, komórki granulomy produkują witaminę D3. Przez to dochodzi do zwiększenia wchłaniania wapnia w przewodzie pokarmowym z podwyższeniem jego stężenia we krwi (hiperkalciemia), a następnie w moczu (hiperkalciuria). Najczęściej tworzą się kamienie szczawianowo-wapniowe.

Nowotwory (piersi, płuca, nerki, głowy i szyi, chłoniaki, szpiczak)

Przy w/w nowotworach może dochodzić do przerzutów do kości i podwyższonego stężenia wapnia we krwi (hiperkalciemia), a później również w moczu (hiperkalciuria). Oprócz tego, niektóre nowotwory mogą produkować związki podobne do parathormonu (hormon przytarczyc), które „wymywają” wapń oraz fosforany z kości. W efekcie powstają kamienie szczawianowo-wapniowe lub fosforanowo-wapniowe.

Pierwotna hiperoxaluria

U pacjentów z pierwotną (wrodzoną) hiperoxalurią, pomimo zwiększonego wydalania fosforanów z moczem, występuje zwiększone wydalanie wapnia z moczem (hiperkalciuria) oraz zmniejszone wydalanie cytrynianu z moczem (hipocytrynianuria). W efekcie powstają kamienie szczawianowo-wapniowe oraz liczne zwapnienia w nerkach. Stopniowo rozwija się niewydolność nerek.

Operacje związane z usunięciem jelita grubego (pacjenci z ileostomią)

U pacjentów z ileostomią często dochodzi do odwodnienia i do zmniejszenia objętości moczu. Jest to czynnik ryzyka rozwoju kamicy moczanowej.

Choroba Chrona, przewlekłe zapalenie trzustki, operacje na jelicie cienkim

Najczęstszymi zaburzeniami metabolicznymi są zwiększone wydalanie szczawianów z moczem (hiperoxaluria) w wyniku zmniejszonego wchłaniania tłuszczy oraz zmniejszone wydalanie cytrynianu z moczem (hipocytrynianuria). Najczęściej tworzą się kamienie szczawianowo-wapniowe.

Biegunki (przewlekłe)

U pacjentów z przewlekłymi biegunkami dochodzi do nadmiernej utraty zasad (dwuwęglanów), co z kolei prowadzi do zmniejszenia objętości moczu oraz odczynu moczu (mocz kwaśny czyli niskie pH) i przez to do hipocytrynianurii (zmniejszonego poziomu cytrynianu w moczu). Mała objętość moczu oraz niskie pH jest czynnikiem rozwoju kamicy moczanowej.

Dna moczanowa

U pacjentów chorujących na dnę moczanową dochodzi do podwyższenia poziomu kwasu moczowego we krwi, a następnie w moczu. Często powstają mieszane kamienie moczanowo-szczawianowo-wapniowe.

Hemoglobinopatie, talasemia oraz czerwienica

W wyniku zwiększonego obrotu puryn, dochodzi do zwiększonego stężenia kwasu moczowego w moczu (piperurykozuria).

Wrodzona nerkowa hiperurykozemia

Dochodzi do zwiększonego wydalania kwasu moczowego w moczu (hiperurykozuria).

Nerkowa kwasica cewkowa (RTA)

U pacjentów z nerkową kwasicą cewkową dochodzi do zwiększonego wydalania wapnia z moczem (hiperkalciurii) oraz zmniejszonego wydalania cytrynianu z moczem (hipocytrynianurii). Z kolei pH moczu jest podwyższone! Najczęściej powstają kamienie fosforanowo-wapniowe.

Cystynuria

Do moczu przedostaje się wiele aminokwasów, ale w normie ulegają one prawie całkowitemu wchłanianiu zwrotnemu w nerkach. Przy wrodzonym defekcie genetycznym (cystynuria), może dochodzić do zmniejszonego wchłaniania niektórych z nich i – co z tym się wiąże – podwyższenia stężenia w moczu. Tak dzieje się w przypadku cystynurii. Przy jej dużym stężeniu, w moczu wytrąca się ona w formie kryształków, które dają początek przyszłym kamieniom.

Lesh-Nyhan syndrome (niedobór hypoxanthine-guanine phosphoribosyltransferazy)

Jest to choroba genetyczna związana z chromosomem X. Spowodowana niedoborem białka odpowiedzialnego za przemianę puryn – fosforybozylotransferazy hipoksantynowo-guaninowej. U pacjentów, pomimo dominujących zaburzeń neurologicznych (osłabienie napięcia oraz mimowolne skurcze mięśni, zaburzenia mowy oraz rozwoju i t.d.), rozwija się kamica moczanowa, chociaż poziom kwasu moczowego we krwi jest z reguły normalny. Rokowanie jest niepomyślne i pomimo leczenia allopurynolem, rozwija się przewlekła niewydolność nerek.

Łagodny przerost gruczołu krokowego, zwężenie cewki moczowej

U pacjentów z łagodnym przerostem gruczołu krokowego lub zwężeniem cewki moczowej może dojść do przewlekłego zalegania moczu w pęcherzu moczowym. Przewlekłe zaleganie moczu, szczególnie przy współistnieniu zakażenia układu moczowego, jest czynnikiem rozwoju kamicy pęcherza moczowego.

Długie unieruchomienie (zabiegi ortopedyczne, chorzy neurologiczni)

U pacjentów z długotrwałym unieruchomieniem dochodzi do zwiększonego wydalania wapnia z moczem (hiperkalciurii) oraz zmniejszonego wydalania cytrynianu z moczem (hipocytrynianurii). Najczęściej powstają kamienie szczawianowo-wapniowe.

Cewnik w drogach moczowych (cewnik pęcherzowy, JJ-stent, nefrostomia)

Każde ciało obce w drogach moczowych (cewnik, JJ-stent, nefrostomia) zwiększa ryzyko tworzenia się kamieni dookoła cewnika oraz w drogach moczowych (nerki, pęcherz moczowy). Na ścianie cewnika łatwiej odkładają się kryształki. U prawie wszystkich pacjentów z cewnikami występują bakterie w moczu i nierzadko objawowe zakażenia układu moczowego, które sprzyja powstawaniu kamieni.

Zmiany anatomiczne oraz wady wrodzone układu moczowego:

Wodonercze (zwężenie połączenia miedniczkowo-moczowodowego), nerka podkowiasta, ureterocele (torbiel śródścienna moczowodu), megaureter (moczowód olbrzymi), odpływ (reflux) pęcherzowo-moczowodowy, nabyte zwężenie moczowodu, uchyłek kielicha nerki,

Wszystkie wymienione wady wrodzone oraz nabyte układu moczowego charakteryzują się zaburzeniem odpływu moczu z układu moczowego, bądź to kielichem nerkowym (uchyłek kielicha), miedniczką nerkową (zwężenie połączenia miedniczkowo-moczowego, nerka podkowiasta) lub moczowodem (torbiel śródścienna moczowowodu – ureterocele, moczowód olbrzymi – magaureter). W tego rodzaju wadach ryzyko kamicy nerkowej stanowi 20-40%. Należy pamiętać, że wykonanie zabiegu operacyjnego i przywrócenie normalnego odpływu moczu nie zawsze zapobiega kamicy nerkowej, gdyż u części pacjentów obecne są również rozmaite zaburzenia metaboliczne: podwyższenie stężenia wapnia w moczu (hiperkalciuria), obniżenie stężenia cytrynianu (hipocytrynianuria) i t.d.

Nerka gąbczasta

U pacjentów z nerką gąbczastą, w wyniku niekompletnej nerkowej kwasicy cewkowej, dochodzi do zwiększonego wydalania wapnia z moczem (hiperkalciurii) oraz zmniejszonego poziomu cytrynianów w moczu (hipocytrynianurii). Najczęściej powstają złogi fosforanowo-wapniowe.

Pęcherz neurogenny

Pacjenci z pęcherzem neurogennym stanowią grupę zwiększonego ryzyka zachorowania na kamicę nerkową oraz pęcherza moczowego. Czynnikami predysponującymi są przewlekłe zaleganie moczu w pęcherzu moczowym, nawracające zakażenia układu moczowego oraz obecność ciała obcego (cewnik moczowy).

Nadpęcherzowe odprowadzenie moczu (urostomia, pęcherz jelitowy, szczelny zbiornik na mocz)

Pacjenci stanowią grupę zwiększonego ryzyka zachorowania na kamicę ze względu na rozmaite zaburzenia metaboliczne: podwyższony poziom wapnia w moczu (hiperklciuria), podwyższony poziom szczawianów w moczu (hiperoxaluria) oraz obniżony poziom cytrynianu w moczu (hipocytrynianuria). Dodatkowymi czynnikami ryzyka są nawracające zakażenia układu moczowego, kontakt moczu ze śluzem, produkowanym przez jelito oraz zastój moczu w drogach moczowych (wodonercze, przewlekłe zaleganie moczu).

Zobacz także:

Nerki a układ moczowy

Czytaj artykuł

Zobacz także:

Czynniki ryzyka kamicy nerkowej

Czytaj artykuł