Kompendium wiedzy na temat nerek i układu moczowego.

Nerki a układ moczowy

Do układu moczowego zalicza się:

  • Nerkę
  • Moczowód
  • Pęcherz moczowy
  • Cewkę moczową

Nerki

Nerka - budowa

Nerki leżą po obu stronach kręgosłupa w okolicy lędźwiowej. Przypominają kształtem fasolę i mają około 10-12 cm długości. Od przodu są przykryte jelitem grubym. Do prawej nerki przylega również dwunastnica oraz wątroba, z kolei do lewej – trzustka, śledziona oraz żołądek. Nerka jest otoczona łączno-tkankową torebką oraz warstwą tkanki tłuszczowej, które spełniają przede wszystkim rolę ochronną. Wklęsłą, przyśrodkową część nerki określa się wrotami nerki. W tym miejscu wchodzą do nerki naczynia krwionośne oraz limfatyczne. W tym miejscu znajduje się również miedniczka nerkowa (początkowy odcinek dróg moczowych), która przechodzi w moczowód. W nerce wyróżnia się korę oraz rdzeń. Korę stanowią miliony małych kłębuszków, które można porównać do małych sitek, filtrujących krew, czyli zatrzymujących komórki krwi (krwinki czerwone, białe, płytki itd.), białka i przepuszczających tylko część płynną. Przefiltrowana przez kłębuszki nerkowe krew stanowi tzw. mocz pierwotny. Z kolei rdzeń składa się z 10-15 piramid, zawierających sieć rozmaitych drobnych kanalików. Mocz pierwotny przemieszcza się po kanalikach, w których dochodzi do zwrotnego wchłaniania się z powrotem do organizmu niezbędnych związków (elektrolitów, aminokwasów, glukozy i t.d) oraz wody. Tak powstaje mocz wtórny (końcowy). Osoby dorosłe produkują około 1500-2000 ml moczu na dobę.

Nefron - budowa

Każda z piramid zakończona jest tzw. brodawką nerkową. Z brodawek nerkowych mocz przedostaje się do początkowego odcinka dróg moczowych, czyli kielichów nerkowych. Wyodrębnia się górny, środkowy oraz dolny kielich. Z kolei kielichy przechodzą w miedniczkę nerkową. Miejsce połączenia miedniczki z moczowodem nazywa się połączeniem miedniczkowo-moczowodowym.

Główną funkcją nerek jest oczywiście produkcja moczu, z którym wydala się niepotrzebne związki, między innymi mocznik, nadmiar soli, produkty przemiany materii, a nawet resztki leków. Nerki produkują również różne hormony i substancje biologicznie czynne. Na przykład, aldosteron to hormon zatrzymujący wodę i sód w organizmie, więc nerki regulują gospodarkę wodono-elektrolitową. Renina jest hormonem mającym wpływ na ciśnienie krwi. Z kolei erytropoetyna jest związkiem, który stymuluje tworzenie się krwinek czerwonych krwi. Nerki wytwarzają również aktywną postać witaminy D3, która zwiększa wchłanianie wapnia w przewodzie pokarmowym, tym samym regulując gospodarkę wapniową. Wapń, jak wiadomo, jest podstawowym elementem układu kostnego.

Moczowód

Moczowód jest cienkościenną rurką, która u góry połączona jest z miedniczką nerkową, a na dole z pęcherzem moczowym. Moczowód ma około 25-30 cm długości, a jego średnica jest zaledwie 3-5 mm. Ściana moczowodu składa się z trzech warstw i patrząc od środka są to: warstwa nabłonkowa, mięśniowa oraz łącznotkankowa. Komórki warstwy mięśniowej kurczą się  w określonych odstępach czasu. Przez to powstaje fala perystaltyczna, przemieszczająca mocz z miedniczki nerkowej do pęcherza moczowego. Moczowód jest czynnym narządem odgrywającym główną role w transporcie moczu z nerki. Końcowy odcinek moczowodu biegnie w ścianie pęcherza moczowego i przy nagromadzeniu moczu w pęcherzu zostaje uciśnięty, co zapobiega wstecznemu cofaniu się moczu do góry.

Moczowód - budowa

Pęcherz moczowy

Pęcherz moczowy znajduje się w przedniej części miednicy małej za kością łonową. Kształtem przypomina balon i służy jako tymczasowy zbiornik na mocz. Wielkość pęcherza zależy od ilości moczu, która się w nim znajduje. U zdrowych osób z reguły zawiera 250-400 ml moczu. Wtedy pojawia się pierwsza potrzeba oddania moczu. W przypadku utrudnienia w odpływie moczu z pęcherza, na przykład przy ucisku gruczołu krokowego na cewkę moczową (łagodny przerost gruczołu krokowego), zwężeniach lub urazach cewki moczowej, pęcherz moczowy rozciąga się i może zawierać dużo większe ilości moczu, nawet kilka litrów. Może prowadzić to do zakażenia układu moczowego oraz do wstecznego cofania się moczu do nerek (reflux lub odpływ pęcherzowo-moczowodowy) z ich uszkodzeniem.

Pęcherz moczowy - budowa

W okolicy dna pęcherza moczowego, po obu stronach znajdują się ujścia moczowodów, z których spływa mocz do pęcherza. Pęcherz stopniowo zawęża się, jest to tak zwana szyja pęcherza moczowego, która zawiera ujście zewnętrzne cewki moczowej. Oba ujścia moczowodów z ujściem wewnętrznym cewki moczowej, stanowią trójkąt pęcherza moczowego.

Ściana pęcherza moczowego (jak i moczowodu), składa się z trzech warstw: błona śluzowa wyścielająca wewnętrzną powierzchnie, błona mięśniowa (wypieracz) oraz błona łączno-tkankowa. Błona mięśniowa jest najgrubszą i najsilniejszą warstwą. Gdy w pęcherzu zbiera się 250-400 ml moczu, wypieracz kurczy się i mocz wydala się do cewki moczowej.

Cewka moczowa

Cewka moczowa jest ostatnią częścią dróg moczowych. U mężczyzn ma długość około 20 cm i zaczyna się od szyi pęcherza moczowego. Następnie przebiega przez gruczoł krokowy oraz prącie i kończy się w okolicy żołędzi ujściem zewnętrznym. Z kolei u kobiet  ma długość jedynie 4-5 cm. Zaczyna się od szyi pęcherza moczowego, biegnie w przedniej ścianie pochwy i kończy się ujściem zewnętrznym, które znajduje się pomiędzy łechtaczką oraz wejściem do pochwy.

Tuż za gruczołem krokowym u mężczyzn znajduje się zwieracz zewnętrzny – gruba warstwa włókien mięśniowych. Zwieracz jest bardzo ważną strukturą, odpowiedzialną za trzymanie moczu. Z kolei u kobiet zwieracz leży w części środkowej cewki moczowej. Podczas oddawania moczu, zwieracz jest rozluźniony i mocz swobodnie przepływa przez cewkę moczową. Z kolei przy nagromadzaniu moczu, w pęcherzu zwieracz jest skurczony (zamknięty), co zapobiega mimowolnemu wycieku moczu z pęcherza.

Cewka moczowa - budowa Cewka u mężczyzny - budowa

Zobacz także:

Nerki a układ moczowy

Czytaj artykuł

Zobacz także:

Choroby w których może występować kamica nerkowa

Czytaj artykuł